Çığ Bilgisi

Detaylar

Gösterim: 840

ÇIĞ BİLGİSİ

Dağlık, engebeli ve eğimli rüzgar altı yamaçlarda tabakalaşmış veya toz kar örtüsünün kendi iç direnciyle veya dış etkilerle yerinden koparak yerçekimi etkisiyle vadi tabanına doğru hızla kayma olayıdır. 

KAR ÇEŞİTLERİ

Yeni Kar : Yağdıktan sonra kristallerin orijinal biçimleri henüz bozulmamış altı ucu da mevcut olan kardır.
Yerleşen Kar : Kristallerin orijinal biçimlerinin kaybolmaya başladığı kardır.
Yuvarlak Taneli Kar :  Kristallerin altı ucu da kaybolmuş sadece yuvarlak gövdesi kalmış kardır.
Köşeli Taneli Kar : Kristallerin uçları olmayan gövdesi irileşerek köşeli biçimi almış kardır.
Kum Kar :  Kristallerin yapışkanlığı kalmamış birbirinden ayrılmış kum gibi kardır.özellikle nem oranı düşük bölgelerde meydana gelir.
Kaba Kırağı Karı : Kristalleri erimeye yüz tutmuş ancak ;sert kaba kırağı biçimini almış kardır.
Erimiş Kar : Kristalleri tamamen erimiş kardır.
Buz : Kristalleri tamamen erimiş karın donmuş ve saydamlaşmış halidir. 

ÇIĞLA İLGİLİ TANIMLAR

Çığ İmha Bölgesi : Düşen çığın personele ve araçlara zarar verdiği, veya personeli imha ettiği bölgedir. Bu yığılma bölgesinde olabileceği gibi çığın kayma yolu üzerindeki herhangi bir noktada olabilir.
El Testi : Kar tabakasının içine yumruk,dört parmak,bir parmak kalem veya bıçağın sokularak kara girip girmediğine bakılarak karın sertlik derecesi hakkında değerlendirme yapılan bir testtir.
Kar Profili : Karın tabakalarının ve yapısının incelenmesi için kazılarak kardan çıkarılan bir kesittir.
Kayan Blok : Kar örtüsünün üç yanı kazılarak bir blok şeklinde çıkarılan bölümdür, çığ tehlikesinin tespitinde kullanılır.
Potansiyel Çığ Kuvveti : Kar örtüsünün içindeki çeşitli etkenlere bağlı olarak artan , azalan veya çığın meydana gelmesini sağlayan kuvvettir.
Rüzgaraltı : Rüzgarın esiş istikametinin karşısında olan bölgedir. 
Sıklaşma : Kar tabakalarının birbirilerine yapışkanlığının artarak arazi üzerinde iyice oturması ve sağlamlaşmasıdır. Sıklaşmanın artması kar tabakalarının kopmasını önler.
Yapay Düşürme : Bir infilak tesiriyle kar tabakalarının zayıf yerlerinden kopmasını sağlamak suretiyle yapay olarak çığ düşürme işlemidir.
Yığılma Bölgesi : Çığın koptuktan sonra ;arazinin eğimine bağlı olarak aktığı ve en son toplandığı bölgedir.

 ÇIĞLARIN SINIFLANDIRILMASI

ÇIĞIN KAYNAĞINA GÖRE :

1. Kopmanın Şekline Göre :

Gevşek Kar Çığı : Kopma bir noktadan olur.
Raf Kar Çığı : (Sıkı Kar veya Dilim Çığı) Kopma bir hat boyunca olur.

2. Çığın Kayma Şekline Göre :
Üst Tabaka Çığı : Yüzeye yakın tabakaların kayması.
Alt Tabaka Çığı : Zemine yakın tabakaların kayması.

3. Karın Islaklığına Göre :

Kuru Kar Çığı : Çığı oluşturan kar kurudur.
Islak Kar Çığı : Çığı oluşturan kar ıslaktır.

Çığın Düşme Yoluna Göre :

1. Düşme yolunun şekline göre:
Düz Meyil Çığı : Kaydığı arazi düzdür.
Engebeli Meyil Çığı : Kaydığı arazi yüzeyi engebelidir. 

2. Çığın Kayışı Sırasındaki Görüntüsüne Göre :
Toz Kar Çığı : Kar bulut şeklinde kayıyor.
Akışkan Kar Çığı : Arazinin yüzeyine uyumlu su gibi akıyor .

ÇIĞLARIN SINIFLANDIRMA SİSTEMLERİ

 ÇIĞI BAŞLATAN SEBEPLER

ÇIĞLA İLGİLİ ÖZEL DONATIM VE MALZEMELER

1. Çığda Arama Cihazı ( Bieps ) : Çığ düşmesi sonucu; kar yığını altında kalan personeli aramakta kullanılan bir cihazdır. Cihaz çığ bölgelerine girmeden önce personel üzerine bağlanır ve verici durumuna getirilir. Çığ altında kalan personel üzerindeki cihaz sürekli sinyal gönderir. Başka bir cihaz arama konumuna getirilir. Kazazededen yayılan sinyaller takip edilerek kazazede kısa sürede bulunur.
2. Çığ Sondası : Çığ altında kalan personeli aramakta kullanılan 1.25 cm. çapında, 3 mt. uzunluğunda, içi boş ( Bazıları Dolu ) sert alüminyum katlanabilen bir borudur. Ucunda sondanın içine kar girmesini önleyen saplandığında aşağıya bastırmayı kolaylaştıran ön kısmında sivri ( Sökülebilen ) bir tapa mevcuttur.
3. Çığ Küreği : Kar profili çıkarmak, kayan blok hazırlamak, karı kazarak çığ altındakileri kurtarmak gibi işlerde ve karın kazılması atılması gibi genel maksatlarla kullanılan katlanabilen bir kürektir.
4. Çığ Kaytanı : 20-30 metre uzunluğunda, perlon veya başka bir maddeden yapılmış göze çarpacak renkte ( Genellikle Kırmızı ) bir banttır. Her 2.5 metrede bir üzerine ok işaretli baskılar vardır. Tehlikeli yerlerden geçişlerde bir ucu bele bağlanır, diğer ucu serbest bırakılarak yerde sürüklenir. Çığa yakalanan personeli kolay bulmaya yarar.
5. Askı İpi : 7-11 mm kalınlığında 4-5 metre uzunluğunda gerilim kuvveti en az 250 kg olan bir iptir. Her 30 cm. de bir düğüm atılarak kayan blok incelenmesinde, bloğun kesilmesinde kullanılır.
6. Kar Analiz Kartonu : 9.5 x 18 cm ebadında üzerinde 1x1-2x2-3x3-4x4 mm. lik karelere bölünmüş grafikler bulunan bir plakadır. Kar kristallerinin analizinde kullanılır.
7. Büyüteç : Kar kristallerinin analizinde kar analiz kartonu ile birlikte kullanılır. Karların yapısının incelenmesinde kullanılır.
8. Termometre : Kar profillerinin incelenmesinde kar tabakalarının ısısını ölçmekte kullanılır.
9. El Kantarı : Şayet çığ küreğinin üzerinde mevcut değilse ayrı olarak kullanılır. Çığ küreğine takılarak karın kopma ağırlığının test edilmesinde kullanılır.
10. Metre : Farklı zamanlarda yağan kar tabakalarının kalınlığını ölçmede kullanılır.

DAĞ REHBERİ VEYA LİDERİN ÇIĞ ALANINA GİRİŞİ

1. Çığ tehlikesini tespit et. Arazinin eğimini hesapla veya araziden ölç. Emniyetli eğim 27 derece veya daha aşağısıdır. 29 derecelik eğimden fazlası tehlikelidir.
2. Yeni karın kalınlığını ölç.
Emniyetli karın kalınlığı 30 cm veya daha aşağıdadır. 30 cm.den daha kalın yeni kar tehlikelidir .
3. Bölgende esen hakim rüzgarları tespit et.
Emniyetli bölge rüzgarın vurduğu yamaçlardır. Rüzgar altı + rüzgarın biriktirdiği kar tehlikelidir.
4. Güneş ışınlarını alan ve almayan bölgeleri tespit et.
Emniyetli bölge güneş gören ve rüzgar alan yamaçlardır. Güneş görmeyen bölge+ rüzgar altı tehlikelidir.
5. Kar profil incelemesi yap
Emniyetli profil temeli sağlam, sıkılaşmış kar örtüsüdür. Orta tabakaları yumuşak + sıkılaşmamış profil tehlikelidir.

Çığ Bölgesinde Hareket Tarzı

Çığ bölgelerine girmek zorunda olduğumuzda hareket tarzımız belki de yaşamımızı etkileyecektir.

ÇIĞ BÖLGESİNE GİRMEDEN ÖNCEKİ KONTROL TARZI

Koruyucu bütün kıyafetler giyilmelidir.
Sırt çantasının kemerleri açılmalıdır. Kısa sürede ayrılabilmek için.
Vericiler (Bieps) varsa verici durumuna alınmalıdır.
Çığ kaytanı açılıp uygun olarak bağlanmalıdır.
Sadece liderin açtığı izlere basılmalıdır. (Kar Kaburgaları Kırılmamalı)
Çığ bölgesinden geçen personel çok iyi takip edilmelidir.
Gürültü yapılmamalıdır.

ÇIĞA YAKALANAN PERSONELİN HAREKET TARZI

Çığ kulvarının dışına kaçmaya çalışmak.
Üzerindeki malzemeyi atmak.
Yüzme hareketi yaparak karın üst yüzeyinde kalmaya çalışmak.
Kayan blokları, çalılık, ağaç vs. gibi nesneleri tutarak yüzeyde kalmaya çalışmak.
Çığ kütlesinin içinde kaldıysa; çığ durmadan önce ağzını burnunu kapatarak solunum yollarına karın gitmesini engellemek.
Çığ durduğu anda; kollarıyla yüzünün etrafına baskı yaparak sıkılaşmamış karda solunum yapabileceği boşluk alan açmak.

ÇIĞ ALTINDA TÜKÜRÜK TESTİ

Çığ altında kalan personelin yüzünün aşağıya veya yukarıya dönük olması kişisel kurtulma çabaları için çok önemlidir. Çığ durduktan ve personel elleri ve kollarıyla baskı yapıp yüzüne yer açtıktan sonra yönünü belirlemek için tükürmelidir.
Şayet tükürük;
Yüzüne geliyor ise: Kazazede sırt üstü yatmaktadır.
Yüzüne gelmiyor ise: Kazazede yüzü koyun yatmaktadır.

Çığ durduğu anda kar basıncı çok fazla değildir (Toz Karda) kişi elerini ve ayaklarını oynatarak kendi kendine kurtulma çabalarını denemelidir. Şayet kurtulamıyor ise enerjisini fazla harcamamalıdır.

ÇIĞ ALTINDAKİ PERSONELİ ARAMA - KURTARMA
 
Yapılan araştırmalar göstermiştir ki çok çabuk, düzenli ve bilinçli arama-kurtarma çalışması çığa yakalanan personeli karın altından sağ olarak çıkarabilir.
Yaşayabilme olasılığı 1-2 metre karın derinliğine gömülen kazazedeler : Arkadaşları tarafından ilk bir saat içerisinde kurtarılan personelin yaşama şansı % 80 dir.

ARAMA - KURTARMA ÇALIŞMALARININ SAFHALARI : 

1. BİRİNCİ AŞAMA :
İlk önlemleri kapsar çığa uğrayan gurubun hayatta kalan çığ bölgesinde bulunan personeli ilk arama – kurtarma timini teşkil ederler ve anında çalışmalara başlarlar.
Çığ bölgesindeki personeli iyi organize olmuş ve ani müdahalesi başarılı kurtarma hareketinin temelini oluşturur.
2. İKİNCİ AŞAMA :
Arama için elde mevcut çığ arama-kurtarma donanımları arama cihazı , sondaj, çığ köpeği ile arama yöntemlerinden birisini veya bir kaçını aynı anda seçer. Ekip şefinin kendi tecrübesine dayanarak başka bir kurtarma ekibinin ve ek yardımın gerekip gerekmediğine karar verir gerekli ise en hızlı vasıta ile bildirerek en yakın kurtarma grubundan yardım ister.
3. ÜÇÜNCÜ AŞAMA :
Türkiye Dağcılık Federasyonuna (TDF) Haber vererek gerekli işlemlerin (Kanuni işlemler, Yedek guruplar, İlk yardım grupları) hızlı ulaşım araçlarını (Helikopter - Kar Motosikleti vs.) talep eder. Olay yerine gelen diğer arama-kurtarma timlerine çalışmalar hakkında bilgi verir.

ÇIĞ ALTINDA ARAMA YÖNTEMLERİ

Çığ altındaki personeli aramada üç ayrı yöntem uygulanır :

1. Arama Cihazı İle Arama
A. Bieps İle Arama
B. Dedektör İle Arama
2. Sonda Yöntemi İle Arama
A. Kaba Sonda Yöntemi
B. İnce Sonda Yöntemi
3. Çığ Köpeği İle Arama

ÇIĞ BÖLGESİNİN İŞARETLENMESİ

1. Arama-Kurtarma esnasında oluşabilecek diğer potansiyel çığ düşme tehlikesine karşı gözcü/gözcüler çıkarılır.
2. Gözcülere ikaz için; telsiz, düdük vs. verilir.
3. Yeni çığ tehlikesinden kaçış yolları belirlenir.
4. Çığ bölgesinin etrafı işaretlenir.
5. Helikopter iniş alanı hazırlamak. ( Yer uygun ise )
6. Kontrol noktası tesis etmek ( Çığ bölgesine giriş ve çıkış için )
8. Çığ bölgesine giriş çıkışları kontrol altına alır. Kayıtlarını tutar.
9. Kontrol sırasında bulunmuş malzemelerin yerlerini flamalarla işaretler.

ARAMA CİHAZI İLE ARAMA

Kazazedede verici varsa:

1. Sondaların boyları aynı ölçülere getirilir.
2. Eldivenler giyilir sondanın kaymaması ve ele yapışmaması için.
3. Sondacılar ayaklarını 25 cm açarak yan yana durur.
4. Sondalar aynı zamanda batırılır ve çıkarılır.
5. Sondalar sonuna kadar batırılmamalıdır. Çıkarması zor olabilir.
6. Sondalama; sola, ortaya, sağa saplanır ve 25 cm ileri çıkılır.

Kürekçiler

Kürekçiler, sondayla arama sırasında kazazedenin eşyalarını veya sondaya takılan nesnelerin bulunduğu bölgelerde kazazedenin bulunma ihtimali olan yerlerde karı yere kadar kazarak arama yaparlar.

1. Sondacılar tarafından şüphelenilen yerler yere kadar kazılır.
2. Kazazede bulunursa derhal sağlıkçılar çağrılır.
3. İlk yardım ve tahliye işlemleri yapılır.
4. Çukur boş çıkar ise;

a. Ekibe bildirilir.
b. İşaret flaması alınarak kazılmış şekilde bırakılır.

Çığ Köpeği İle Arama

Çığ Köpeği : Çığın altındaki kayıp kişileri arayıp bulmak için özel olarak eğitilmiş köpeklerdir.
Kaza yerine çığ köpeği getirildiğinde öncelikle köpek ile arama yapılmalıdır. Bu yöntemle arama ve kurtarma çalışmaları daha çabuk ve daha yararlı sonuçlanabilir. İyi yetiştirilmiş çığ köpeği 20-30 kişinin yapacağı işe karşılık fayda sağlayabilir.
 

Çığ köpeğiyle yapılacak arama kurtarmada aşağıdaki hususlara dikkat edilmelidir.

1. Rüzgar, yiyecek, malzeme ve diğer koku yapıcı malzemelerin kokusunu kaza yerine  taşıyabileceğinden köpek yanılabilir .
Bu gibi maddeler arama yapılan bölgeye sokulmamalı veya rüzgar altı bölgelerde muhafaza edilmelidir.
2. Kaza yeri temiz tutulmalı, çöp atılmamalı bulunan çöpler temizlenmelidir.
3. Arama yaparken sigara içilmemelidir.
4. Tuvalet ihtiyacı köpeği yanıltmamak için rüzgar altı bölgelerde yapılmalıdır.
5. Köpeğin dikkatinin dağılmamasını için yüksek sesle konuşulmamalıdır.

ÇIĞDA MUHTEMEL GÖMÜLME YERLERİ

Çığ, birçok yönden akan sıvıya benzer. İnsan vücudunun yoğunluğu akan kardan daha fazla olduğundan çığın içine ve derinlere gömülmesi beklenir. Ancak bir çok faktör bunu geçersiz kılar. Çığın kendi içindeki devinimi, arazi etkileri ve kazazedenin yüzeye çıkmak için kendi çabaları bir araya gelerek son gömülme noktasını belirler.

ÇIĞDA İLKYARDIM

Çığ altında kalan kazazedeyi 3 türlü ölüm tehlikesi bekler.

1. Boğulma
2. Donma ( Bilinç kaybı - Solunum durması )
3. İç ve/veya dış organların yaralanması

Bu nedenle; Kazazede kurtarılınca aşağıdaki konuların hemen uygulanması önem kazanır.

1. Solunumun devam etmesini sağlamak
2. Isı kaybını ( Hipothermia ) önlemek
3. Yererli kan dolaşımını sağlamak ( Şok Uygulaması )
4. Yaraların tedavi edilmesi

İLK YARDIMIN UYGULANMASI

1. Solunum yolu açılır. ( Kar, Su, Buz ve diğer atıklar solunum yollarından temizlenir. )
2. Solunum zayıf veya hiç yok ise derhal suni solunum uygulanır.
3. Vücut dikkatlice gömülü olduğu yerden çıkarılır. Çığ tehlikesi olmayan yere taşınır. Vücudun çığ altındaki şekli bozulmaz.
4. Uyku tulumu, yalıtım örtüsü, ilk yardım çadırı, ısıtma torbası, arkadaş gibi tekniklerden biri veya bir kaçı kullanılarak ısı kaybı önlenir.
5. Yaraları tedavi edilir.
6. İmkan dahilinde en hızlı vasıta ile tahliye edilir. ( Ör. Helikopter )

Not :  Kazazede çığ altında nasıl bulunduysa ilk yardıma o şekilde başlanır, vücut ısıtılması içten dışa doğru yapılmalıdır.

KAZAZEDENİN BİLİNCİ YERİNDE İSE ;

1. Isı kaybı önlenmeli
2. Sıcak içeceklerle takviye edilmeli
3. Sağlık kuruluşuna götürülmesi için hazırlık yapılmalı 

KAZAZEDENİN BİLİNCİ YERİNDE DEĞİL İSE ;

1. Isı kaybı önlenmeli.
2. Solunum ve kan dolaşımını kontrol edilmeli, suni teneffüs ve kalp masajı için hazır beklenmelidir.
3. Ağzındaki yabancı maddeleri çıkarmak için başı yan yatırılmalı. ( Omurilik kırığı yoksa )
4. Uygun bölgeye tahliye edilmelidir.

KAZAZEDEDE HAYAT BELİRTİSİ YOK İSE ;

1. Suni teneffüs yapılmalı.
2. Kalp masajı yapılmalı. ( Ehliyetli personel tarafından )
3. Isı kaybı önleyici tedbirler alınmalı.
4. Tahliye edilmeli ve tahliye esnasında suni teneffüs ve kalp masajı yapılmalıdır.
5. Sağlık kuruluşuna yapılan ilk yardımlar konusunda bilgi verilmeli.

1. İlk sinyalin alınmasıyla sinyal yönüne doğru yürünür.
2. Ses en yüksek seviyeye çıkar.
3. Sesin şiddeti düşmeye başlar. Geriye dönülür.
2. Ses en yüksek seviyeye tekrar yükselir.
4. Yürüyüşe başlayınca ses yeniden düşmeye başlar. Geri dönülür.
2. Ses yeniden yükselmeye başlar.
5. Ses en yüksek seviyeye çıkar.
6. Ses düşmeye başlar. Geri dönülür. Ses yükselmeye başlar.
5. Ses en yüksek seviyeye çıkar.
7. Arama cihazının sesi en yüksek seviyeye çıkar.
İleri-geri-sola-sağa hareket edilerek sesin azalıp yükselmesinden sonra sesin en yüksek olduğu bölge kazılır .

SONDA YÖNTEMİYLE ARAMA

Sonda ( Sondaj ) : Kar yığınının içini yoklamaya/araştırmaya yarayan ucu karın özelliğine göre değişebilen içi boş 2-3 metre uzunluğunda katlanabilen sertleştirilmiş çelikten yapılan bir borudur. Arama iki şekilde yapılır :

1. Kaba sonda
2. İnce sonda

Kaba Sondaj Yöntemiyle Arama

1. Sondaların boyları aynı boya getirilir.
2.  Eldivenler giyilir. Elin kaymaması ve sondanın ele yapışmaması için.
3. Arayıcı personel 50 cm arayla sıraya dizilir.
4. Ayaklar 50 cm açılır. Yandaki arkadaşından 25 cm mesafede durulur.
5. Aynı zamanda batırılır ve çıkarılır.
6. Sondalar sonuna kadar kara batırılmamalıdır. Çıkarması zor olur.
7. Hatlar ve hizalar aynı olmalıdır.
8. Sondalar dik vaziyette ayakların tam ortasına saplanır.
9. Sondalar çıkarılır ve iki adım ( 75 cm ) ileri atılır.
10. Sonda ile aranan hat arasına flama takılır.
11. Arama işlemi bütün bölge aranana kadar sürdürülür.
12. İmkan varsa arama aşağıdan yukarıya doğru yapılmalıdır.

SONDA YÖNTEMİYLE ARAMADA ALINACAK DÜZEN

İnce Sonda Yöntemiyle Arama

İnce Sonda : Yeterli personel, zaman ve malzeme olduğu zaman çığ altındaki personeli detaylı olarak arama yöntemlerinden birisidir.

Çığın meydana gelebilmesi için harici bir etkinin oluşması gerekmektedir, Bunlar :

1. Ağırlık  : Çığın en çok rastlanan nedenidir. Yağan yeni kar; eski kar örtüsünün yapışkanlığını ortadan kaldırıncaya kadar yığılır. Bu yığıntı kendi ağırlığı ile çöker ve kaymaya başlar.
2. Kesme : Yürüyüş yapanın, dağcının veya başka nedenlerle kesilen karın akmaya başlamasıdır.
3. Titreşim : Fırtınalar, süpersonik uçakların ses hızları, depremler diğer yüksek sesler titreşime, titreşimde çığa neden olur.
4. Isı Değişimi : Isı kar tabakalarının sıkılaşmasını etkileyerek çığa neden olabilir. Isı artışı bağları zayıflatır. Isı düşüşü ise karın sıkılaşmasını kısa sürede sağlar. Isının artışı çığın meydana gelmesini hızlandırır.
5. Arazi Yapısı :  “Arazinin Eğimi”  Bu konuyu arazinin ( İç Bükey - Dış Bükey) yapısı konusunda “Bitki Örtüsü” detaylı olarak “Arazi Yüzeyinin Yapısı” inceleyeceğiz.
6. Rüzgar : Rüzgar karın arazi üzerinde dağılmasına etki eder. Rüzgarın artan şiddeti ve süresi rüzgar altı bölgelerde ve iç bükey alanlarda karın birikmesine neden olur. Rüzgar kar örtüsünün ve kar kristallerinin orijinal şekillerini bozar.